• Home
  • Tag: bebek gelişimi

Çocuklar ve Ekran (Tablet, Akıllı Telefon ve Televizyon) Üzerine…

Günümüzde 2 yaş üzerinde çocukların yüzde 90’ından fazlasına tablet ve akıllı telefon veriliyor. Dolayısıyla, bundan kaçışımız yok, ister istemez hepimiz bu girdaba çekiliyoruz. Bu yazıda size aman tablet vermeyin demek gibi ütopik bir yorum yapacak değilim. Birkaç sayısal bilgi ve biz neler yapmaya çalışıyoruz konularına odaklanacağım. Girdaba çekildiğimiz doğru bundan kaçış yok ama diğer taraftan işimize geldiği, huzurla bir yemek yiyelim, bir kahve içelim, ver gitsin biraz izlesin de rahat edelim dediğimiz durumlar da oluyor. Hatta bazen pazarlık aracı haline getiriyoruz. Kaçımız çocuğuna yemeğini yersen çizgi film izleyebilirsin gibi bir teklif götürdü? Sonuç olarak, bu cihazlar iki taraf için de cazip araçlar haline gelmiş durumda.

Zaten 2 yaşından önce çocukları bir şekilde ekrandan uzak tutmalıyız, otizme katkısı olacağını birçok doktordan duyabiliriz. Bunu ne yapıp ne edip engellememiz lazım çünkü bu konudan birçok aile muzdarip. Oğlum 4 yaşında, onun için bunu sağladık diyebilirim ama 1 yaşındaki kızımı 2 yaşına kadar engeleyebilecek miyiz? Doğrusu bilemiyorum, hiç değilse ağabeyinin peşinde gezecek, o da izlemeye çalışacak. 2 yaşını geçtiğinde ise tamamdır tehlike geçti, artık ne yaparsa yapsın dememek lazım fakat durumumuz çok da iç açıcı değil, biraz abartmış durumdayız. Günümüzde 2 yaşındaki çocukların ekran başında geçirdiği ortalama süre günlük neredeyse 2.5 saat. 3 yaşındakiler için bu süre daha da artıyor ve 3.6 saate ulaşıyor. Bu ne demek? Haftada 25 saat! Yani çocuklarımız her 7 günlerinden 1 tanesini, hatta daha fazlasını ekran başında geçiriyor. Peki ideal süre diye birşey var mı? Ne kadarı yeterli? Dünya Sağlık Örgütü’nün ve Amerikan Pediatri Akademisi’nin tavsiyesine göre 2 – 5 yaş arası çocuklarda süre günlük 1 saat ile sınırlandırılmalı ve hatta mümkün olan daha az bir süre hedeflenmeli.

Ekran başında haddinden fazla geçen her dakika çocuğun gelişimine katkısı olacak ihtiyaçlarından gidiyor. Fiziksel olarak aktif olacağı yerde oturup kalan çocuk;

  • Fiziksel olarak çok yorulmaz ve kaliteli uykudan mahrum kalır,
  • Yetersiz fiziksel aktivite sebebiyle koşmak, bisiklet sürmek, top atmak gibi motor becerilerini geliştiremez,
  • İletişim ve problem çözme yetenekleri geri kalır,
  • Bu yaşlarda en güzel öğrenme yöntemi olan gözlem ve çevre ile etkileşim imkanından faydalanamaz, zihinsel olarak olması gerekenden daha yavaş gelişir,
  • Öğrenme güçlüğü çeker,
  • Uzun dönemde obezite, yüksek kolesterol ve çeşitli kalp rahatsızlıkları ile karşı karşıya kalabilir.
  • Daha birçok konuda (göz retinası, hormon dengesi, konsantrasyon gibi) zarar görebilir.

Diğer taraftan, tabletlerin, akıllı telefonların çocuklara hiç mi faydası yok? Bunu araştırması yapılmamış mı? Elbette yapılmış ve tabi var. Bunun anahtarı ise yine bizlerde. Makul süreler için, birlikte zaman geçirildiği, çocukla birlikte kullanıldığı ve içerik kontrolünün yapıldığı ortamda faydası bile var. Mobil cihazlar;

  • Öğrenme konusunda çok iyi araçlar olarak kullanılabilirler çünkü eğlencelidirler ve etkileşimli öğrenmeyi mümkün kılarlar.
  • İletişim ve sosyal becelerine katkı sağlamak amacıyla kullanılabilirler. Çocukların akrabalarla ya da sık göremedikleri arkadaşlarıyla bağlantı kurmaları sağlanabilir.
  • Çocukların teknoloji ile haşır neşir olmalarına, teknolojiyi sevmelerine katkı sağlayan araçlar olarak kullanılabilirler. Sonuçta, eğitim hayatlarının ilk yıllarından itibaren teknolojiyi kullanmaya başlayacaklar.
  • Dil öğrenimine katkı sağlarlar. Çizgi fimleri İngilizce izlemek ya da dil eğitim uygulamalarını kullanmak muhakkak katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak, araştırmalardan, tecrübe ve gözlemlerden yola çıkarak şunları tavsiye edebilirim:

  • Tablet, akıllı telefon, televizyon yani herhangi bir ekran başında geçirilecek süreyi günde 1 saat ile kısıtlamalıyız.
  • Bu zaman diliminde mümkünse çocuğumuzla birlikte ekran başında olmalıyız. Böylece çocuğun ekrana kilitlenmesini, dalıp gitmesini engellemiş oluruz.
  • İçeriği kontrol altında tutmalıyız. Özellikle YouTube’u hiç tavsiye etmiyorum çünkü araya savaş oyunu reklamları girebiliyor, momo gelebiliyor ki bence en kötüsü, sonraki video’lar rastgele çıkıyor ve oyuncak oynatan çocuklar, vs. YouTube tamamen kontrolsüz içerikten oluşuyor. YouTube’un Kid versiyonu var ama Türkiye’ye açık değil. Biz bu sebepten Netflix’e abone olduk. Netflix’in Kids modundaki çizgi filmler kaliteli, dünyaca izlenenlerden oluşuyor ve reklam, sürpriz kesinlikle yok. Farklı platformda da benzer çözümler olabilir.
  • Khan Academy Kids’i kesinlikle tavsiye ederim. 2 – 6 yaş arası için tasarlanmış, dil yetenekleri, motor beceriler, mantık, sayılar, harfler, dil ve daha birçok konuda öğrenmeyi eğlenceli hale getiriyor.
  • Çocuğun yaşına ve ilgisine göre mobil dil programları kullanılabilir. Biz deniyoruz fakat Khan Academy Kids’I kullandıktan sonra biraz sıkıcı geliyor, en azından şimdilik ama hiç değilse birkaç kelime, belirli birkaç kalıp öğreniyor.

Referanslar

Herodotou, C. Young children and tablets: A systematic review of effects on learning and development. J Comput Assist Learn. 2018; 34: 1– 9. https://doi.org/10.1111/jcal.12220

Madigan S, Browne D, Racine N, Mori C, Tough S. Association Between Screen Time and Children’s Performance on a Developmental Screening Test. JAMA Pediatr. Published online January 28, 2019173(3):244–250. doi:10.1001/jamapediatrics.2018.5056

Sedentary Behaviors in Today’s Youth: Approaches to the Prevention and Management of Childhood Obesity: A Scientific Statement From the American Heart Association – Tracie A. Barnett, PhD, Chair, Aaron S. Kelly, PhD, FAHA, Deborah Rohm Young, PhD, FAHA, Cynthia K. Perry, PhD, FNP-BC, FAHA, Charlotte A. Pratt, PhD, MS, RD, FAHA, Nicholas M. Edwards, MD, MPH, Goutham Rao, MD, FAHA, Miriam B. Vos, MD, MSPH, and On behalf of the American Heart Association Obesity Committee of the Council on Lifestyle and Cardiometabolic Health; Council on Cardiovascular Disease in the Young; and Stroke Council

Smartphone and Tablet Screen Time: Good or Bad for Kids?

https://bmjopen.bmj.com/content/9/1/e023191

https://ucalgary.ca/news/excessive-screen-time-linked-preschool-learning-delays

https://www.bbc.com/news/health-47026834

https://www.who.int/news-room/detail/24-04-2019-to-grow-up-healthy-children-need-to-sit-less-and-play-more

Yenidoğan Bebeklerin Günlük İhtiyaçları

Uyku: Özellikle ilk hafta 16 – 18 saat, ilk ayın sonunda 15 – 16 saat civarında uyku süresi beklenir. Gece ve gündüz uykusunun yarı yarıya olması normaldir. Elbette her bebeğin alışkanlığı, huyu suyu farklıdır. Benim iki çocuğumda uykusuzdu. Özellikle ilkinde aylarca kafa yorduk acaba doymuyor mu? Ortamın nemi mi düşük? Çocuğun ne derdi var da anlatamıyor diye. Doktor tavsiyesi ile parametreleri değiştirip durduk fakat en sonunda doktor da “bu da böyle bir bebek” dedi 😊 Dolayısıyla, bebeğinizin ortalamadan daha az ya da daha çok uyuması demek değildir ki bir sorun var. Klasik doktor cümlesi ile rahatlayabiliriz: “Büyümesi iyi, o zaman sorun yok”.

Beslenme: Emzirme sıklığı 12’ye kadar çıkabiliyor ama aslında kararı bebek veriyor. Kimi bebek saat başı acıkıyor, kimisi 2 saatte bir. Eğer emzirme şansımız yoksa zaten devam sütüne ihtiyaç oluyor ki birçok farklı marka var. Devam sütlerinin bir de avantajı var. Anne sütüne kıyasla daha doyurucu olduğu için bebek daha uzun süre tok kalıyor ve dolayısıyla daha derin, daha uzun süre uyuyabiliyor. Bir de şunu unutmamak lazım: Emzirmek gerçekten anne ve bebek arasındaki bağı güçlendiriyor.

Bez: İlk gün 1 ya da 2 kez kirli bez beklenmelidir. Kirli bez kriterimiz bir çay kaşığı büyüklüğünde katı ya da bebeğiniz avuç içi büyüklüğünde sıvı birikintisi olarak alınabilir. Günler ilerledikçe sayı yavaş artacaktır ve ilk hafta sonunda kirli bez sayısı aşağı yukarı 6’ya çıkacaktır. Anne sütü ile beslenen bebeklerin dışkıları sarımsı, hafif pütürlü ve hafif akışkandır. İlk çocukta beni çok korkutan şey yeşil dışkı olmuştu, kaptığım gibi doktora götürdüm ama meğer fazla emmekten oluyormuş 😊 İlk deneyimde insan biraz abartabiliyor, bezdeki en ufak yeşil çizgide bezi değiştiriyor ama eğer çocuk huzursuzlanmıyorsa, uyumayacaksa, dışarı çıkmayacaksanız anında değiştirmeye gerek yok düşünüyorum. En nihayetinde bezdir, kremdir, alt açma bezidir derken masraf oldukça artıyor.

Bu kadar bilgiyi öğreniyoruz ama işin zor kısmı takip etmek. Bebeğinizin günde kaç saat uyuduğunu ancak tahmin edebilirsiniz, değil mi? Not tutmadan bunu ölçmenin bir yolu yok. Aynı şekilde kaç sefer emzirdiniz, altını kaç sefer değiştirdiniz sorularına isabetli bir cevap vermenin yolu bir yere yazmaktan geçer. Daily Baby Tracker uygulamasını kullandığınızda işiniz kolaylaşacaktır. Bebeğinizin günlük ihtiyaçlarını pratik bir şekilde takip edebilirsiniz. Uykuda ve uyanık olma sürelerini, beslenme sayılarını ve çeşitlerini, bez değişim sayılarını ve çeşitlerini 1 – 2 tıklama ile kaydedebiliyorsunuz. Gün gün inceleme şansınız olduğu gibi, haftalık ve aylık ortalamaları görebiliyorsunuz. Bu bilgileri doktorunuzla ya da istediğiniz herhangi biriyle paylaşabiliyorsunuz. Profildeki web sayfasında ilgili mobil marketlerin linklerini kullanarak uygulamayı indirebilirsiniz.

Referanslar

Anne Tecrübesi 😊

Weiss, R. E. (2010). The Better Way to Care for Your Baby : A Week-by-week Illustrated Companion for Parenting and Protecting Your Child Using the Latest and Safest Techniques. Beverly, Mass: Fair Winds Press.

Wolstenholm, J. (2013). The Baby Companion : A Faith-filled Guide for Your Journey Through Baby’s First Year. Abilene, TX: Leafwood Publishers.

Brink, S. (2013). The Fourth Trimester : Understanding, Protecting, and Nurturing an Infant Through the First Three Months. Berkeley: University of California Press – University of California Press.

Gelişim Çizelgeleri ve Persentil Eğrileri Üzerine…

Gelişim çizelgeleri, bebeklerin ve çocukların fiziksel gelişimlerinin takibinde kullanılır. Bu çizelgeler sayesinde çocuk doktorları, hemşireleri ve aileler çocukları yakından takip edebilirler ve gerektiğinde müdahale edebilirler. Ancak tek kullanım amacı teşhis olsun diye de tasarlanmamışlardır. Amaç, ortaya çıkan genel bir klinik resme ışık tutmaktır. Bu çizelgeler Amerika Birleşik Devletleri’nde 1970’lerden beri kullanılmaktadır.

Gelişim çizelgeleri içerisinde yer alan persentil ya da persantil eğrileri ise bebek ve çocuklarda belirli vücut ölçülerinin dağılımını ortaya koyar. Her eğri belirli bir yüzdeyi temsil eder ve bu yüzdeler de kişinin nüfus dağılımı içerisinde (gelişim anlamında) nereye düştüğünü anlamamızı sağlayan referans noktalarıdır. Boy, kilo, kafa çevresi gibi vücut ölçüleri kız ve erkek çocuklarda farklı olduğundan gelişim çizelgeleri ve dolayısıyla persentil eğrileri de çocuğun cinsiyetine göre farklılık gösterir.

Örneğin, 9 aylıkken 72 cm. boyunda olan bir kız bebek, %75’lik persentil eğrisine düşer ve bu da demektir ki kendi yaşıtı kız bebeklerinin %75’inden daha uzundur.

Gelişim çizelgelerini kullanmak çok önemlidir çünkü

  • Bebeğinizin aylara göre gelişimini gösterir
  • Diğer bebeklere göre ne durumda olduğunu gösterir
  • Gelişim trendini verir
  • Pediatri uzmanlarına, hemşirelere ve ailelere referans olur

Referanslar: Anne Tecrübesi 😊 https://www.cdc.gov/growthcharts/index.htm, https://www.cdc.gov/growthcharts/growthchart_faq.htm

Bebek Beslenmesi Üzerine…

Bebeğimizi ne zaman emzirmeye başlamalıyız? Kaç yaşına kadar emzirmeliyiz?

Doğduktan hemen sonra, en fazla 1 saat içerisinde emzirmemiz gerekir. Sonrası için hastane posterlerinde en az 6 ay sadece anne sütü ile beslenme tavsiyesi görüyoruz. Sonrasında bazı doktorlar 1 yaşına kadar ek gıda ile birlikte anne sütü tavsiye ediyor. 2 seneye kadar bir zararı yok, mümkünse emzirin diyen doktorlar da var. Çevreden duyduğumuz bizim oğlanı 4 yaşına kadar emzirdim gibi yorumlar da var tabi 😊. Bence bu konuda Dünya Sağlık Örgütü’nü (WHO – World Health Organization) referans alabiliriz. WHO, ilk 6 ay sadece anne sütü, sonrasında ek gıdalar ile birlikte 2 yaş ve üzerine kadar anne sütü de vermeyi tavsiye ediyor. Sonuç olarak, gittiği yere kadar anne sütüne devam diyebiliriz. Anne sütünün bağışıklığa katkısı, alerjilere karşı direnç sağlaması, sindirim sisteminin gelişimine katkısı olması, obeziteyi önlemeye katkısı olması en çok bilinen faydalarından. Ek olarak, anne sütünün zekaya, okul başarısına ve iş hayatındaki gelir düzeyine etki ettiğini doğrulayan çalışmalar da var. Anne sağlığı açısından da emzirmenin önemi büyük. Peki emzirme konusundaki değişkenler neler? Bence belirleyici iki temel faktör var (tıbbi olarak herhangi bir engel olmadığı sürece). Bir tanesi annenin kararlı olması. Bebek başlarda emme konusunda problem yaşasa da anne kararlı olmalı, öğrenene kadar azmetmeli. Gerekiyorsa malt içecekleri, rezene, diğer takviyeler ve en önemlisi günlük 3 – 4 litre su içilmeli. Diğeri ise bebeğin iştahlı olması. Oğlum çok iştahlıydı, süt yetişmiyordu, 2 yaşına kadar emzirdim ama kızım çoğu zaman emmek istemiyor. Bir de şunu unutmamak lazım: Emzirmek gerçekten anne ve bebek arasındaki bağı güçlendiriyor. Konu ile ilgili güzel bir infografik serisi: https://www.who.int/topics/breastfeeding/infographics/en/

Devam sütü ve ek gıdaya ne zaman başlanmalı?

Emzirme ile ilgili bölüm işin teorik ve konuşması kolay kısmıydı ama dünya genelinde ilk 6 ayda sadece anne sütü ile beslenebilen bebek sayısı %40 civarında. 2 yaşına kadar anne sütü ile beslenebilen bebek sayısı ise %25’in altında. Çok duyarız eskilerden sütüm yaramadı, zehirledi ya da ben de çok az vardı cümlelerini. Bedenimiz izin vermiyorsa yapacak birşey yok tabi, çok da üzülmemek gerek. Eğer emzirme şansımız yoksa zaten devam sütleri var. Vitamini, minerali, içeriği düzenlenmiş, bebeğin ihtiyacına göre üretilmiş. Hatta devam sütlerinin bir de avantajı var. Anne sütüne kıyasla daha doyurucu olduğu için bebek daha uzun süre tok kalıyor ve dolayısıyla daha derin, daha uzun süre uyuyabiliyor.

Referanslar

Anne Tecrübesi 😊 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)01024-7/fulltext ttps://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding